XUẤT KHẨU SANG TRUNG ĐÔNG: HALAL, LOGISTICS VÀ NHỮNG CÁI BẪY DOANH NGHIỆP VIỆT HAY MẮC PHẢI

Một lô hàng thực phẩm xuất phát từ Việt Nam, vượt hàng nghìn kilomet đường biển đến cảng Jeddah — rồi bị giữ lại, không được thông quan và cuối cùng phải vận chuyển ngược trở về. Vấn đề không nằm ở chất lượng hàng hóa hay việc thiếu khách hàng, mà xuất phát từ một chi tiết nhiều doanh nghiệp thường đánh giá thấp: giấy chứng nhận Halal hợp lệ về hình thức nhưng đơn vị cấp lại không nằm trong danh sách được Saudi Arabia công nhận.

Đây cũng là mặt còn lại của câu chuyện “Cơ hội xuất khẩu sang UAE và Saudi Arabia” đã được nhắc đến trước đó. Cơ hội mở ra ngày càng rõ ràng khi nhu cầu nhập khẩu tăng lên và hàng Việt đang dần tạo được vị thế tại khu vực vùng Vịnh. Nhưng từ việc tìm thấy cơ hội đến việc đưa được hàng hóa đi trọn hành trình là hai câu chuyện khác nhau.

Giữa những con số tăng trưởng tích cực là hàng loạt yêu cầu rất cụ thể về Halal, Logistics và những cái bẫy doanh nghiệp Việt hay mắc phải — từ chứng nhận phải được công nhận đúng nơi, quy trình chứng từ cần đáp ứng đúng chuẩn, đến những rủi ro vận chuyển có thể xuất hiện ở bất kỳ chặng nào của hành trình xuất khẩu.

1. Chứng Nhận Halal – “Tấm Vé Thông Hành” Bắt Buộc

Halal không phải chỉ là nhãn dán

Một trong những hiểu lầm phổ biến nhất của doanh nghiệp Việt khi mới tiếp cận thị trường Trung Đông là coi Halal như một thủ tục hành chính — xin giấy, dán nhãn, xong. Thực tế phức tạp hơn nhiều.

Halal là một hệ thống tiêu chuẩn quy định không chỉ về thành phần nguyên liệu (không có thành phần cấm theo luật Sharia), mà còn về toàn bộ chuỗi sản xuất, chế biến, đóng gói, vận chuyển và lưu kho. Nói cách khác, quy trình nhà máy, vệ sinh dây chuyền, nguồn gốc phụ gia — tất cả đều phải đáp ứng.

Thị trường thực phẩm và đồ uống Halal tại Trung Đông và châu Phi được định giá 60 tỷ USD năm 2024 và dự báo tăng lên 110 tỷ USD vào năm 2032. Đây không phải thị trường ngách nữa — đây là dòng chính.

Chứng nhận Halal

Halal nào được chấp nhận tại UAE và Saudi Arabia?

Đây là điểm mấu chốt mà nhiều doanh nghiệp bỏ sót:

UAE yêu cầu chứng nhận theo tiêu chuẩn UAE.S 2055-1 do ESMA (Cơ quan Tiêu chuẩn hóa và Đo lường UAE) quy định, hoặc tiêu chuẩn GSO 2055-1:2015 của Tổ chức Tiêu chuẩn hóa vùng Vịnh.
Saudi Arabia yêu cầu giấy Halal từ cơ quan được SFDA (Tổng cục Quản lý Dược phẩm và Thực phẩm Saudi Arabia) uỷ quyền. Doanh nghiệp phải kiểm tra kỹ danh sách này — nếu cơ quan cấp chứng nhận không có tên, lô hàng có nguy cơ bị chặn tại cảng.

Tại Việt Nam, một số tổ chức cấp chứng nhận Halal đang hoạt động như GHC (Global Halal Certification). Tuy nhiên, không phải tất cả đều được UAE hay Saudi Arabia công nhận. Trước khi đầu tư cho việc chứng nhận, hãy xác nhận tổ chức bạn chọn có nằm trong danh sách được chấp thuận tại thị trường đích hay không.

Khuyến nghị từ thương vụ Việt Nam

Thương vụ Việt Nam tại UAE khuyến cáo doanh nghiệp cần hoàn thiện hệ thống pháp lý nội bộ về Halal, tăng cường hợp tác với các tổ chức chứng nhận được công nhận bởi cơ quan có thẩm quyền UAE, và coi đây là đầu tư dài hạn chứ không phải chi phí một lần.

2. Điều kiện hưởng ưu đãi CEPA– đừng để mất lợi thế trước khi bắt đầu

CEPA Việt Nam – UAE mở ra ưu đãi thuế quan lên đến 99% cho hàng hóa Việt Nam. Nhưng như đã đề cập ở Phần 1, ưu đãi này không tự động áp dụng.

Hai điều kiện bắt buộc:

Quy tắc xuất xứ hàng hóa (Rules of Origin) Tỷ lệ giá trị nội địa (RVC) phải đạt 35–40% tùy nhóm hàng, hoặc sản phẩm phải trải qua sự chuyển đổi mã HS đủ điều kiện (CTC). Đây là yêu cầu kỹ thuật — doanh nghiệp cần rà soát chuỗi sản xuất của mình để xác nhận đủ điều kiện trước khi xuất hàng.
Giấy chứng nhận xuất xứ C/O theo form CEPA Do VCCI hoặc Bộ Công Thương cấp. Không có C/O hợp lệ, lô hàng sẽ bị áp mức thuế MFN thông thường — toàn bộ lợi thế cạnh tranh từ hiệp định bị mất ngay lập tức.

Nhiều doanh nghiệp nhỏ lần đầu xuất khẩu hay bỏ qua bước này, nghĩ rằng “hàng Việt Nam thì tất nhiên có xuất xứ Việt Nam”. Trên thực tế, quy tắc xuất xứ trong các FTA có tiêu chí kỹ thuật cụ thể — và việc chứng minh cần hồ sơ bài bản.

3. Logistics và thực tế vận chuyển

Thời gian và tuyến đường

Từ cảng Cát Lái (TP.HCM) đến Jebel Ali (UAE) bằng đường biển mất khoảng 12–20 ngày trong điều kiện bình thường. Tuyến từ Hải Phòng dài hơn, dao động 18–25 ngày.

Một lưu ý quan trọng trong giai đoạn hiện tại: bất ổn ở khu vực Biển Đỏ có thể kéo dài thêm 5–7 ngày cho tuyến đường biển, do tàu phải đi vòng qua mũi Hảo Vọng. Điều này ảnh hưởng đến chi phí logistics và thời gian giao hàng — cần tính toán vào hợp đồng để tránh vi phạm điều khoản giao hàng.

Đóng gói và nhãn mác

UAE và Saudi Arabia đều có quy định nghiêm ngặt về nhãn mác sản phẩm:

Ghi rõ thành phần bằng tiếng Arab (hoặc ít nhất tiếng Anh)
Hạn sử dụng phải rõ ràng
Nhãn Halal phải hợp lệ và trùng khớp với tổ chức cấp chứng nhận đã đăng ký

Đóng gói chuẩn quốc tế không chỉ giúp thông quan thuận lợi mà còn là yếu tố cạnh tranh trực tiếp với hàng Thái Lan, Malaysia — những đối thủ đã có kinh nghiệm bài bản tại Trung Đông nhiều năm.

Thanh toán – rủi ro cần lưu ý

Không ít doanh nghiệp Việt phản ánh lo ngại về thanh toán khi làm việc với đối tác Trung Đông. Để hạn chế rủi ro:

Ưu tiên thanh toán qua L/C (Letter of Credit) với ngân hàng có uy tín
Đối với hợp đồng đầu tiên, cân nhắc yêu cầu đặt cọc trước 30–50%
Tìm hiểu kỹ đối tác qua kênh Thương vụ Việt Nam tại UAE/Saudi Arabia trước khi ký hợp đồng lớn

4. Những thách thức cần nhìn thẳng

Không công bằng nếu chỉ nói về cơ hội mà bỏ qua thách thức. Thị trường Trung Đông có những rào cản thực sự mà doanh nghiệp cần chuẩn bị tâm lý và nguồn lực.

Cạnh tranh khốc liệt: Hàng Thái Lan đã có chỗ đứng vững chắc tại Trung Đông từ lâu — Thái Lan hiện có hơn 180.000 sản phẩm được chứng nhận Halal. Hàng Trung Quốc cũng cạnh tranh mạnh về giá, đặc biệt trong phân khúc trái cây. Doanh nghiệp Việt cần định vị rõ lợi thế khác biệt: chất lượng đặc thù, giống cây ăn quả nhiệt đới độc đáo, hay câu chuyện thương hiệu nguồn gốc rõ ràng.

Hệ thống chứng nhận phức tạp: Quy chuẩn Halal nghiêm ngặt và hệ thống chứng nhận phức tạp là thách thức không nhỏ, đặc biệt với doanh nghiệp vừa và nhỏ. Chi phí chứng nhận, thời gian thực hiện và yêu cầu điều chỉnh dây chuyền sản xuất đều cần được tính trước.

Hiểu biết về văn hóa kinh doanh: Người Trung Đông, đặc biệt tại Saudi Arabia, rất coi trọng quan hệ cá nhân và sự tin tưởng trong kinh doanh. Một hợp đồng tốt thường bắt đầu từ một mối quan hệ được vun đắp qua nhiều cuộc gặp gỡ — không phải chỉ qua email hay triển lãm thương mại.

5. Bắt đầu từ đâu? – lộ trình thực tế cho doanh nghiệp

Nếu bạn đang cân nhắc bước đầu tiên, đây là trình tự hợp lý:

Nghiên cứu thị trường ngách cụ thể — đừng tiếp cận “Trung Đông” như một khái niệm chung. UAE và Saudi Arabia có hành vi tiêu dùng khác nhau. Xác định rõ phân khúc và nhóm khách hàng mục tiêu trước.
Đánh giá sản phẩm và chuỗi sản xuất — kiểm tra xem sản phẩm đã đáp ứng yêu cầu Halal và quy tắc xuất xứ CEPA chưa. Nếu chưa, đây là bước cần đầu tư trước tiên.
Liên hệ Thương vụ Việt Nam tại UAE và Saudi Arabia — đây là kênh chính thống, miễn phí và có nhiều thông tin thực tế nhất về quy định thị trường, danh sách đối tác tiềm năng và cảnh báo rủi ro.
Tham gia triển lãm thương mại tại khu vực — Gulfood (Dubai, tháng 2 hàng năm) là sự kiện thực phẩm lớn nhất Trung Đông và một trong những triển lãm thực phẩm hàng đầu thế giới. Đây là cơ hội gặp gỡ đối tác trực tiếp, quan sát đối thủ và cảm nhận thị trường.
Bắt đầu với lô hàng thử (pilot shipment) — trước khi ký hợp đồng lớn, hãy thực hiện một lô hàng nhỏ để kiểm tra toàn bộ quy trình: thông quan, giao nhận, phản hồi thị trường.

Kết luận

Trung Đông là thị trường của những doanh nghiệp biết chuẩn bị. Không phải thị trường của những ai chỉ nhìn vào con số tỷ đô rồi hành động vội vàng.

Với CEPA có hiệu lực, nhu cầu nhập khẩu ổn định và vị thế ngày càng tốt của hàng Việt, cánh cửa vào UAE và Saudi Arabia đang rộng hơn bao giờ hết. Nhưng đi qua cánh cửa đó cần đúng chìa khóa: Halal hợp lệ, xuất xứ đủ điều kiện, logistics tính toán kỹ, và đối tác tin cậy. Doanh nghiệp nào chuẩn bị tốt ngay từ bây giờ sẽ có lợi thế lớn — không chỉ tại UAE hay Saudi Arabia, mà còn ở toàn bộ khu vực mà hai quốc gia này đang dần đóng vai trò cửa ngõ.

Nếu bạn cần hỗ trợ về pháp lý hay các thủ tục hải quan trong xuất nhập khẩu và tránh những sai sót khi xuất khẩu hàng hóa, hãy liên hệ với Smart Link Logistics để được tư vấn và hỗ trợ nhanh chóng, hiệu quả. Chúng tôi tự hào là đơn vị với hơn 15 năm kinh nghiệm trong lĩnh vực vận tải và sẽ đồng hành cùng bạn trong suốt hành trình.

Gọi vào hotline: 0902 964 982 để biết thêm thông tin chi tiết

Nếu bạn cần hỗ trợ về xuất nhập khẩu hàng hoá quốc tế thì có thể liên hệ team Smartlink Logistics chúng mình nhé, để được hướng dẫn tư vấn dịch vụ cũng như các thủ tục hải quan liên quan cần thiết.

SMART LINK: BEST SERVICE BEST YOU